TBDY-2018 ile deprem yönetmeliğinde pratikte ne değişti?

2018 yönetmeliği, önceki yönetmelikten yalnızca katsayı düzeyinde değil, yaklaşım düzeyinde ayrılıyor. İşte pratikte en çok hissedilen yedi değişiklik.

2018'de yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, 2007 yönetmeliğinin güncellenmiş bir hâli değil; deprem tasarımına bakışı değiştiren bir metin. Ofis pratiğinde en çok hissettiğimiz değişiklikleri sıralıyoruz.

1. Harita yerine koordinat

Deprem bölgesi haritası kaldırıldı. Artık her parsel için koordinata bağlı spektrum parametreleri kullanılıyor. Aynı ilçe içindeki iki parselin tasarım değerleri farklı olabiliyor; bu yüzden proje başlangıcında koordinatın doğru alınması kritik.

2. Yerel zemin sınıfı daha belirleyici

Zemin sınıfı artık spektrumu doğrudan şekillendiriyor. Zemin etüdünün kalitesi, hesabın kalitesini belirliyor. Yetersiz kapsamda yaptırılmış bir etüt, tasarımı ya tehlikeli ya da gereksiz pahalı hâle getiriyor.

3. Performansa dayalı tasarım

Yönetmelik, yalnızca dayanım kontrolüne değil, yapının hedeflenen performans düzeyini sağlayıp sağlamadığına odaklanıyor. Yüksek binalarda ve özel yapılarda doğrusal olmayan analiz artık istisna değil, kural.

4. Mevcut binalar için ayrı bölüm

15. bölüm, mevcut yapıların değerlendirilmesini ayrıntılı biçimde tanımlıyor. Bilgi düzeyi kavramı, sahadan toplanan veri miktarını doğrudan hesaba bağlıyor: az veri, daha muhafazakâr katsayı demek.

5. Yapısal olmayan elemanlar

Asma tavan, cephe panelleri, tesisat askıları ve raf sistemleri için deprem bağlantı koşulları tanımlandı. Deprem sonrası hasarın önemli bölümü bu elemanlardan kaynaklandığı için bu ekleme yerinde oldu.

6. Süneklik düzeyi tanımları

Süneklik düzeyi yüksek, sınırlı ve karma sistemlerin tanımları netleşti; taşıyıcı sistem davranış katsayısı seçimi daha kurallı hâle geldi. Karma sistem kullanımında dikkatli olmak gerekiyor.

7. Temel ve zemin etkileşimi

Yapı-zemin etkileşimi ve temel tasarımına ilişkin koşullar genişletildi; radye temellerde yatak katsayısının bölgesel tanımlanması yaygın pratik hâline geldi.

Bütün bu değişikliklerin ortak sonucu şu: proje süresi uzadı, hesap derinleşti ve zemin verisinin önemi arttı. Buna karşılık üretilen yapının deprem davranışı hakkında çok daha net konuşabiliyoruz.